10 اصل مهم برای افزایش امنیت Cloud در سازمان‌ها

با گسترش استفاده از سرویس‌های ابری مانند Amazon Web Services , Microsoft Azure و Google Cloud Platform، امنیت Cloud به یکی از ارکان اصلی استراتژی فناوری اطلاعات سازمان‌ها تبدیل شده است. مهاجرت به Cloud بدون طراحی چارچوب امنیتی دقیق، می‌تواند سازمان را در معرض نشت داده، حملات باج‌افزاری و سوءاستفاده از منابع قرار دهد.

در ادامه، 10 اصل مهم امنیت Cloud را به‌صورت ترکیبی (فهرستی + تحلیلی) بررسی می‌کنیم.

آنچه در ادامه خواهید خواند:

• یک: درک مدل مسئولیت مشترک
• دو: اجرای اصل حداقل دسترسی
• سوم: احراز هویت چندمرحله‌ای
• چهارم: رمزنگاری داده‌ها
• پنجم: مانیتورینگ و لاگ‌برداری مستمر
• ششم: مدیریت پیکربندی و جلوگیری از Misconfiguration 
• هفتم: سگمنت‌بندی شبکه و جداسازی محیط‌ها
• هشتم: مدیریت آسیب‌پذیری و Patch Management
• نهم: برنامه پاسخ به حادثه
• دهم: آموزش و فرهنگ‌سازی امنیت
• سوالات متداول
• جمع‌بندی

یک: درک مدل مسئولیت مشترک

مدل مسئولیت مشترک سنگ‌بنای امنیت در Cloud است. بسیاری از مدیران تصور می‌کنند پس از مهاجرت به Cloud، تمام مسئولیت امنیت بر عهده ارائه‌دهنده سرویس است؛ در حالی که این تصور کاملاً اشتباه است. ارائه‌دهنده Cloud مسئول امنیت زیرساخت فیزیکی، شبکه اصلی و دیتاسنتر است، اما امنیت داده‌ها، پیکربندی سرویس‌ها، مدیریت کاربران و دسترسی‌ها بر عهده خود سازمان است.

میزان این مسئولیت بسته به نوع سرویس (IaaS، PaaS یا SaaS) تغییر می‌کند. هرچه کنترل بیشتری روی زیرساخت داشته باشید، مسئولیت امنیتی شما نیز بیشتر خواهد بود. بنابراین، اولین گام عملی این است که سازمان شما یک سند رسمی برای تفکیک مسئولیت‌ها تهیه کند و تیم‌های امنیت، زیرساخت و توسعه درک مشترکی از آن داشته باشند.

دو: اجرای اصل حداقل دسترسی

اصل Least Privilege یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش سطح حمله است.

برای اجرای صحیح این اصل:

• تعریف نقش‌های دقیق بر اساس وظایف واقعی (RBAC)
• حذف دسترسی‌های عمومی Admin
• محدود کردن دسترسی به محیط Production
• بازبینی دوره‌ای دسترسی کاربران
• غیرفعال‌سازی فوری حساب افراد جداشده از سازمان
• محدود کردن دسترسی سرویس‌ها به APIهای غیرضروری

این رویکرد باعث می‌شود در صورت نفوذ به یک حساب کاربری، دامنه آسیب به حداقل برسد.

سوم: احراز هویت چندمرحله‌ای

بخش بزرگی از حملات Cloud از طریق سرقت رمز عبور انجام می‌شود. فعال‌سازی MFA یک لایه دفاعی بسیار مهم در برابر این تهدید است. حتی اگر رمز عبور فاش شود، مهاجم بدون عامل دوم احراز هویت قادر به ورود نخواهد بود.

MFA باید برای حساب‌های ادمین، کنسول مدیریت Cloud، دسترسی VPN و تمام سرویس‌های حساس سازمان اجباری باشد. استفاده از اپلیکیشن‌های تولید کد یک‌بارمصرف یا کلیدهای امنیتی سخت‌افزاری نسبت به پیامک امنیت بیشتری دارد. مهم‌تر از همه، MFA نباید اختیاری باشد؛ بلکه باید در قالب یک سیاست سازمانی الزامی تعریف شود.

چهارم: رمزنگاری داده‌ها

رمزنگاری یکی از اساسی‌ترین لایه‌های امنیتی در Cloud است.

داده‌ها باید در دو حالت محافظت شوند:

رمزنگاری در حالت سکون (At Rest)

• دیسک ماشین‌های مجازی
• دیتابیس‌ها
• فایل‌های بکاپ
• Object Storage

رمزنگاری در حال انتقال (In Transit)

• استفاده اجباری از HTTPS
• فعال‌سازی TLS برای ارتباط داخلی سرویس‌ها
• جلوگیری از انتقال داده بدون SSL

همچنین:

• استفاده از سرویس مدیریت کلید (KMS)
• چرخش دوره‌ای کلیدها
• محدودسازی دسترسی به کلیدهای اصلی

پنجم: مانیتورینگ و لاگ‌برداری مستمر

بدون مانیتورینگ، امنیت صرفاً یک ادعاست. شما باید بدانید چه کسی، چه زمانی و به کدام منبع دسترسی داشته است. فعال‌سازی لاگ‌های دسترسی، ثبت تغییرات پیکربندی و نظارت بر API Callها به شما امکان می‌دهد رفتارهای مشکوک را زود تشخیص دهید.

لاگ‌ها باید در محیطی جدا و غیرقابل تغییر ذخیره شوند. استفاده از سیستم‌های SIEM و تعریف هشدارهای خودکار برای رفتارهای غیرعادی (مانند ورود از IP غیرمنتظره یا افزایش ناگهانی مصرف منابع) می‌تواند زمان شناسایی تهدید را به‌شدت کاهش دهد.

ششم: مدیریت پیکربندی و جلوگیری از Misconfiguration 

پیکربندی اشتباه یکی از شایع‌ترین دلایل نشت داده در Cloud است.

نمونه‌های معروف:

• باکت ذخیره‌سازی عمومی
• Security Group با دسترسی 0.0.0.0/0
• کلید API در مخزن کد
• ماشین مجازی بدون فایروال

راهکارهای پیشگیری:

• استفاده از Infrastructure as Code
• اجرای اسکن امنیتی خودکار
• تعریف Policy as Code
• ممیزی دوره‌ای تنظیمات
• فعال‌سازی ابزارهای Cloud Security Posture Management

اتوماسیون، خطای انسانی را کاهش می‌دهد.

هفتم: سگمنت‌بندی شبکه و جداسازی محیط‌ها

جداسازی شبکه یکی از مهم‌ترین اصول معماری امن Cloud است. اگر مهاجم به یک سرور دسترسی پیدا کند، نباید بتواند به‌راحتی به سایر بخش‌های زیرساخت حرکت کند. جداسازی محیط Production، Staging و Development در VPCهای جداگانه، استفاده از Private Subnet برای دیتابیس‌ها و محدودسازی ارتباط بین سرویس‌ها، از گسترش حمله جلوگیری می‌کند.

این رویکرد که به آن Network Segmentation گفته می‌شود، احتمال Lateral Movement را به حداقل می‌رساند و خسارت احتمالی را محدود می‌کند.

هشتم: مدیریت آسیب‌پذیری و Patch Management

به‌روزرسانی منظم سیستم‌ها حیاتی است.

برنامه مدیریت آسیب‌پذیری باید شامل:

• اسکن دوره‌ای سرورها
• بررسی CVEهای جدید
• نصب Patch در بازه زمانی مشخص
• اسکن ایمیج‌های کانتینری
• حذف سرویس‌های غیرضروری
• جلوگیری از اجرای کانتینر با دسترسی Root

قرار دادن اسکن امنیتی در Pipeline CI/CD باعث می‌شود آسیب‌پذیری قبل از انتشار شناسایی شود.

نهم: برنامه پاسخ به حادثه

هیچ زیرساختی کاملاً مصون نیست؛ بنابراین سازمان باید برای بدترین سناریو آماده باشد. برنامه پاسخ به حادثه مشخص می‌کند در صورت وقوع نفوذ یا نشت داده، چه تیمی مسئول است، چه مراحلی باید اجرا شود و چگونه اطلاع‌رسانی انجام گیرد.

داشتن Playbookهای از پیش تعریف‌شده، تمرین دوره‌ای سناریوهای حمله و مستندسازی دقیق حوادث، زمان واکنش را کاهش داده و از تشدید بحران جلوگیری می‌کند. آمادگی در زمان آرامش، کلید مدیریت موفق بحران است.

دهم: آموزش و فرهنگ‌سازی امنیت

امنیت فقط ابزار نیست؛ فرهنگ است.

اقداماتی که می‌توانید انجام دهید:

• آموزش Secure Coding به توسعه‌دهندگان
• آموزش شناسایی فیشینگ به کارمندان
• تدوین سیاست‌های امنیتی شفاف
• ایجاد فرآیند گزارش‌دهی رخداد
• برگزاری مانورهای امنیتی دوره‌ای
• ارزیابی سطح آگاهی کارکنان

وقتی امنیت به بخشی از فرهنگ سازمان تبدیل شود، بسیاری از تهدیدها پیش از وقوع متوقف می‌شوند.

جمع‌بندی

افزایش امنیت Cloud نیازمند یک رویکرد چندلایه است. هیچ کنترل امنیتی به‌تنهایی کافی نیست. ترکیب مدیریت دسترسی، رمزنگاری، مانیتورینگ، جداسازی شبکه، مدیریت آسیب‌پذیری و آموزش منابع انسانی، یک چارچوب دفاعی قدرتمند ایجاد می‌کند.

امنیت Cloud یک اقدام یک‌باره نیست؛ بلکه فرآیندی مستمر و پویاست که باید همگام با رشد سازمان تکامل یابد.